فاکتور CLS چیست؟ + تاثیر تغییر چیدمان تجمعی بر سئو

تا به حال موقع کلیک کردن روی یک دکمه در سایت، ناگهان همه‌چیز جابه‌جا شده است؟ این همان مشکل معیار Cumulative Layout Shift یا CLS است. در این مقاله از نجوانت می‌فهمیم فاکتور CLS چیست، چرا اهمیت دارد و چطور با راهکارهایی مثل تنظیم اندازه تصاویر یا استفاده از Font-display: swap می‌توانیم آن را نابود کنیم!

تا حالا شده روی یک دکمه در سایت کلیک کنید و همه‌چیز جا‌به‌جا شود؟ این تجربه ناخوشایند همان معیار Cumulative Layout Shift یا به فارسی «تغییر چیدمان تجمعی» است. گوگل این مشکل را به عنوان یکی از فاکتورهای کلیدی در Core Web Vitals معرفی کرده و آن را نشانه‌ای مهم برای سنجش تجربه کاربری می‌داند.

به زبان ساده، فاکتور CLS یعنی میزان جابه‌جایی غیرمنتظره عناصر صفحه هنگام لود شدن محتوا. اگر این اتفاق زیاد رخ دهد، کاربر نه تنها کلافه می‌شود، بلکه سئو سایت هم آسیب می‌بیند. در سال ۲۰۲۱، گوگل رسما معیارهای Core Web Vitals را به عنوان بخشی از الگوریتم رتبه‌بندی خود معرفی کرد. یکی از مهم‌ترین این معیارها، پارامتر سی ال اس (CLS) است که به ثبات بصری و پایداری طراحی سایت مربوط می‌شود. هرچه مقدار CLS پایین‌تر باشد، تجربه کاربری روان‌تر خواهد بود و سایت از نگاه گوگل عملکرد بهتری دارد. در ادامه این مقاله همراه ما باشید تا بدانید چرا این فاکتور برای رتبه‌بندی و بهبود سایت اهمیت دارد.

فاکتور CLS یا Cumulative Layout Shift چیست؟

CLS یا Cumulative Layout Shift یکی از شاخص‌های اصلی Core Web Vitals است که میزان پایداری بصری صفحه را در هنگام بارگیری محتوا اندازه‌گیری می‌کند. به زبان ساده، معنی CLS همان تغییر چیدمان تجمعی است. پارامتر سی ال اس مشخص می‌کند عناصر صفحه (مانند دکمه‌ها، متن‌ها یا تصاویر) تا چه حد در حین لود شدن جابه‌جا می‌شوند. هرچه این عدد کمتر باشد، تجربه کاربری بهتر می‌شود و سایت حرفه‌ای‌تر به نظر می‌رسد.

فرمول محاسبه CLS

بر اساس تعریف گوگل، CLS از حاصل ضرب دو عامل به دست می‌آید:

• Impact Fraction: درصد بخشی از صفحه که تحت تاثیر جابه‌جایی قرار گرفته است.
• Distance Fraction: میزان فاصله‌ای که عناصر در صفحه حرکت کرده‌اند.

فرمول کلی آن به صورت زیر است:

CLS = Impact Fraction × Distance Fraction

مقدار مناسب CLS چقدر است؟

گوگل برای اینکه صاحبان سایت‌ها راحت‌تر بتوانند کیفیت پایداری بصری صفحات خود را بسنجند، امتیاز پارامتر سی ال اس را در سه سطح تعریف کرده است:

• خوب (کمتر از 0.1): یعنی صفحه تقریبا هیچ جابه‌جایی آزاردهنده‌ای ندارد. کاربر بدون مشکل می‌تواند روی دکمه‌ها کلیک کند، متن بخواند یا فرم پر کند. این همان استانداردی است که گوگل به عنوان «تجربه کاربری ایده‌آل» می‌شناسد.
• نیاز به بهبود (بین 0.1 تا 0.25): در این حالت، هنوز می‌توان سایت را قابل قبول دانست، اما پرش‌های خفیفی در حین لود وجود دارند. شاید متن کمی تکان بخورد یا تصویر ناگهانی فضای بیشتری اشغال کند. چنین امتیازی به گوگل می‌گوید که تجربه کاربری متوسط است و نیاز به اصلاح دارد.
•  ضعیف (بیشتر از 0.25): این یعنی صفحه شما پر از جابه‌جایی‌های غیرمنتظره است. دکمه‌ها از زیر دست کاربر حرکت می‌کنند، محتوای تبلیغاتی ناگهانی ظاهر می‌شود و نتیجه، نارضایتی کاربر و کاهش رتبه در سئو خواهد بود.

برای اینکه سایت شما در نظر گوگل «استاندارد و بهینه» محسوب شود، باید مقدار CLS زیر 0.1 باشد. هرچه این عدد کمتر باشد، حس اعتماد و راحتی کاربر بیشتر می‌شود و همین موضوع یک امتیاز مستقیم برای تجربه کاربری و سئو تکنیکال به حساب می‌آید.

برای اینکه تجربه کاربری روان و پایدار داشته باشید، باید مقدار نرمال سی ال اس را رعایت کنید. معیار معمول برای ارزیابی CLS این است که حداقل ۷۵ درصد بارگذاری‌ها در موبایل و دسکتاپ باید در محدوده خوب قرار بگیرند تا سایت از نظر تجربه کاربری و سئو استاندارد محسوب شود.

برای ارزیابی CLS، باید توجه داشته باشید که مقدار آن نه تنها در دسکتاپ بلکه در موبایل نیز اهمیت دارد؛ زیرا کاهش CLS در موبایل تاثیر مستقیمی بر تجربه کاربری و رضایت کاربران دارد. بنابراین هنگام بهینه سازی، همواره نسخه موبایل را بررسی کرده و اقدامات لازم برای پایدار کردن عناصر صفحه را اعمال کنید تا CLS به محدوده استاندارد نزدیک شود. این اعداد به ما نشان می‌دهند که ثبات بصری صفحه تا چه حد با انتظار کاربران و الگوریتم گوگل همخوانی دارد.

چرا CLS اینقدر اهمیت دارد؟ (UX)

وقتی کاربر وارد سایتی می‌شود، انتظار دارد همه چیز پایدار و قابل پیش‌بینی باشد. اما جابه‌جایی ناگهانی عناصر صفحه دقیقا این انتظار را برهم می‌زند. یک دکمه زیر دست کاربر حرکت می‌کند، متنی ناگهان پایین می‌رود یا تصویری فضای بیشتری می‌گیرد. نتیجه؟ کاربر کلافه می‌شود، کلیک‌های اشتباه رخ می‌دهد (مثلا روی تبلیغی که نمی‌خواست کلیک کند)، تعامل کاربری کاهش می‌یابد و نرخ پرش (Bounce Rate) بالا می‌رود. به همین دلیل است که گوگل فاکتور CLS را یک معیار جدی در نظر می‌گیرد.

از دید فنی هم، تغییر چیدمان تجمعی یکی از سه شاخص اصلی Core Web Vitals است که گوگل برای سنجش کیفیت تجربه کاربری تعریف کرده. دو معیار دیگر عبارت‌اند از:

• LCP یا Largest Contentful Paint: زمان بارگذاری بزرگ‌ترین عنصر محتوایی
• INP یا Interaction to Next Paint: سرعت واکنش صفحه به تعامل کاربر

در کنار این دو، پارامتر سی ال اس به طور ویژه روی پایداری بصری تمرکز دارد. به بیان ساده، اگر می‌خواهید گوگل سایت شما را «کاربرپسند» بداند، باید هر سه فاکتور را بهبود دهید، اما CLS نقشی منحصر‌به‌فرد در جلوگیری از تجربه‌های آزاردهنده دارد.

تاثیر CLS بر سئو

هر جابه‌جایی ناگهانی عناصر صفحه نه تنها تجربه کاربر را مختل می‌کند، بلکه مستقیما بر سئو سایت تاثیر می‌گذارد. وقتی کاربر وارد صفحه می‌شود و ناگهان دکمه‌ها یا لینک‌ها جابه‌جا می‌شوند، احتمال کلیک اشتباه و ترک صفحه افزایش پیدا می‌کند. تاثیر فاکتور CLS در سئو این است که باعث افزایش نرخ پرش و کاهش تعامل کاربران می‌شود؛ دو عاملی که گوگل برای رتبه‌بندی صفحات در نظر می‌گیرد.

از منظر الگوریتم‌های گوگل، CLS در Core Web Vitals است که کیفیت تجربه کاربری را ارزیابی می‌کند. صفحات با CLS پایین نه تنها کاربران را راضی نگه می‌دارند، بلکه سیگنال مثبتی به موتور جست‌وجو ارسال می‌کنند. به عبارت دیگر، بهبود CLS باعث می‌شود صفحه شما در نتایج جست‌وجو بهتر دیده شود و شانس جذب ترافیک ارگانیک افزایش یابد. همچنین، کاهش CLS به ویژه در نسخه موبایل اهمیت بیشتری دارد؛ چرا که کاربران موبایل بیشتر در معرض جابه‌جایی ناگهانی عناصر قرار دارند و گوگل به تجربه کاربری موبایل حساسیت بیشتری نشان می‌دهد. بنابراین، بهینه سازی CLS نه تنها رضایت کاربران را افزایش می‌دهد، بلکه نقش مهمی در بهبود سئو و رتبه سایت دارد.

دلیل اصلی بالا بودن CLS چیست؟

یشتر این مشکل از بارگذاری عناصر با جایگاه یا ابعاد نامشخص ناشی می‌شود. تصاویر و ویدیوهایی که ابعادشان تعیین نشده‌اند باعث می‌شوند مرورگر فضای لازم را پیش‌بینی نکند و محتوا به صورت ناگهانی جابه‌جا شود. تبلیغات، iFrameها و embedهایی که جای ثابتی ندارند نیز همین اثر را دارند و می‌توانند تجربه کاربری را مختل کنند.

فونت‌های سفارشی بدون استفاده از font-display: swap باعث فلش شدن متن و حرکت عناصر می‌شوند و حس ناپایداری ایجاد می‌کنند. حتی محتوایی که به طور ناگهانی در بالای صفحه یا وسط آن ظاهر می‌شود، مانند نمایش تبلیغ ناگهانی، می‌تواند جابه‌جایی عناصر را افزایش دهد. به زبان ساده، هر عنصری که اندازه و جایگاه پیش‌بینی‌شده نداشته باشد، علت جابه‌جایی عناصر در سایت است و مستقیما CLS را بالا می‌برد. شناسایی و اصلاح این موارد، اولین قدم برای بهبود تجربه کاربری و کاهش CLS است.

بهترین ابزارها برای بررسی فاکتور CLS

برای بررسی CLS سایت، چند ابزار پرکاربرد وجود دارند که کمک می‌کنند نقاط مشکل‌دار را سریع شناسایی کنید و راهکاری مناسب را به کار بگیرید. پرکاربردترین ابزار بررسی CLS عبارتند از:

• Google PageSpeed Insights: سرچ کنسول گوگل وضعیت CLS و دیگر معیارهای Core Web Vitals صفحه را نشان می‌دهد و بخش‌های مشکل‌دار را مشخص می‌کند؛ بنابراین می‌توانید رفع خطای CLS در سرچ کنسول را را در این ابزار به دقت بررسی کنید.
• Chrome DevTools: امکان مشاهده و تحلیل جابه‌جایی عناصر در لحظه بارگذاری صفحه را فراهم می‌کند.
• Lighthouse: گزارش جامع از عملکرد، تجربه کاربری و CLS ارائه می‌دهد.
• NitroPack: به صورت خودکار مناطق مشکل‌دار با جابه‌جایی را شناسایی می‌کند و با بهینه سازی تصاویر، فونت‌ها و CSS بحرانی، CLS را کاهش می‌دهد.
• Jetpack: ابزارهای رایگان برای بررسی CLS و نمایش گزارش دقیق وضعیت صفحه را در دسترس قرار می‌دهد.

در کنار این ابزارها، مشاهده مستقیم صفحه هنگام لود شدن و بررسی رفتار عناصر می‌تواند تصویری واضح از دلایل جابه‌جایی و نقاط مشکل‌ساز ارائه دهد. ترکیب استفاده از ابزارهای خودکار و بررسی دستی، بهترین روش برای ارزیابی دقیق CLS و بهبود تجربه کاربری است.

راه های کاهش و بهبود CLS سایت

برای کاهش معیار Cumulative Layout Shift و بهبود CLS سایت، باید کنترل دقیقی روی عناصری که ممکن است جابه‌جایی ایجاد کنند، داشته باشید. تصاویر و ویدیوها یکی از مهم‌ترین منابع پارامتر سی ال اس هستند. با مشخص کردن ابعاد دقیق یا استفاده از جعبه نسبت تصویر (Aspect ratio box)، مرورگر فضای لازم را پیشاپیش می‌داند و محتوا بدون حرکت ناگهانی نمایش داده می‌شود.

• تبلیغات و embedها نیز اغلب باعث جابه‌جایی می‌شوند. برای مدیریت آن‌ها، باید فضای مناسب رزرو شود یا با استفاده از ویژگی‌هایی مانند Overflow: hidden از حرکت ناگهانی عناصر جلوگیری کرد.
• فونت‌های سفارشی بدون تنظیم مناسب می‌توانند باعث فلش شدن متن و حرکت عناصر شوند. بهترین راهکار استفاده از Font-display: swap یا Preload و سایر استراتژی‌های مدیریت فونت است تا متن به شکل روان و بدون جابه‌جایی ظاهر شود.
• برای کاهش CLS در وردپرس می‌توانید از پلاگین‌های بهینه سازی و روش‌هایی چون تنظیم سایز تصاویر و ویدیوها، Lazy loading و مدیریت فونت‌ها استفاده کنید.
• بارگذاری منابع نیز نقش مهمی دارد. استایل‌ها باید قبل از اسکریپت‌ها لود شوند، منابع غیرضروری به تاخیر بیفتند و iframeها و ویدیوها با Lazy loading بارگذاری شوند تا جابه‌جایی عناصر کاهش یابد.
• تاثیر سرعت سایت بر CLS نیز مهم است و تاثیر مستقیمی دارد؛ هر چه صفحات سریع‌تر بارگذاری شوند و منابع مهم زودتر آماده شوند، مرورگر بهتر می‌تواند عناصر را در جای مناسب نمایش دهد و جابه‌جایی ناگهانی کاهش پیدا می‌کند. افزایش سرعت سایت یکی از خدمات نجوانت است که برای بهبود سرعت سایت می‌توانید از آن بهره بگیرید.

با پیاده‌سازی این روش‌ها، صفحه شما به شکل پایدار و هماهنگ بارگذاری می‌شود، تجربه کاربری جذاب می‌ماند و مقدار  فاکتور CLS سایت به حد استاندارد نزدیک می‌شود.

تفاوت CLS و LCP چیست؟

برای بهینه سازی تجربه کاربری، مهم است بدانیم CLS و LCP هر کدام چه چیزی را اندازه‌گیری می‌کنند و چگونه بر سایت تاثیر می‌گذارند. LCP یا Largest Contentful Paint زمان نمایش بزرگ‌ترین عنصر محتوایی صفحه، مانند تصویر اصلی یا بلوک متنی مهم را اندازه می‌گیرد و نشان می‌دهد صفحه چقدر سریع برای کاربر قابل مشاهده می‌شود. در مقابل، تغییر چیدمان تجمعی یا CLS میزان ثبات بصری صفحه را ارزیابی می‌کند و مشخص می‌کند آیا عناصر صفحه در حین بارگذاری جابه‌جا می‌شوند یا خیر.

به بیان ساده، LCP به سرعت نمایش محتوا مربوط است، در حالی که CLS به پایداری و روان بودن تجربه کاربری اشاره دارد. برای ارائه یک سایت بهینه، هر دو معیار حیاتی‌اند؛ صفحه‌ای سریع که عناصر آن پرش دارد، تجربه کاربری خوبی ایجاد نمی‌کند و صفحه‌ای پایدار که دیر لود می‌شود نیز نمی‌تواند رضایت کاربران را جلب کند. بنابراین، توجه همزمان به LCP و CLS، کلید ایجاد تجربه کاربری جذاب و رتبه‌بندی بهتر در نتایج جست‌وجو است.

جمع بندی

 فاکتور CLS یا Cumulative Layout Shift معیاری است که پایداری بصری صفحات وب را در هنگام بارگذاری اندازه‌گیری می‌کند. هر جابه‌جایی ناگهانی عناصر، از تصاویر و ویدیوهای بدون ابعاد گرفته تا تبلیغات ناگهانی و فونت‌های سفارشی بدون مدیریت، می‌تواند تجربه کاربر را مختل کند و روی سئو سایت تاثیر منفی بگذارد. مقدار CLS کمتر از 0.1 به معنی تجربه کاربری روان و صفحه‌ای پایدار است، در حالی که مقادیر بالاتر از 0.25 نشان‌دهنده مشکلات جدی در ثبات بصری هستند.

ابزارهای متنوعی مانند Google PageSpeed Insights و Lighthouse و سیستم‌های بهینه سازی خودکار می‌توانند نقاط مشکل‌دار CLS را شناسایی و اصلاح کنند. راهکارهای عملی شامل تعیین ابعاد تصاویر و ویدیوها، رزرو فضای مناسب برای تبلیغات و e-mbedها، مدیریت صحیح فونت‌ها با Font-display: swap و بارگذاری منابع به شکل اولویت‌بندی‌شده می‌شود. استفاده از تکنیک‌هایی مانند Lazy loading و تولید CSS بحرانی نیز به کاهش CLS کمک می‌کند. در نهایت، بهبود CLS تنها یک کار تکنیکال نیست؛ بلکه راهی برای ایجاد تجربه‌ای لذت‌بخش و بدون مزاحمت برای کاربران است که به طور مستقیم بر رضایت آن‌ها و عملکرد سایت در نتایج جست‌وجو تاثیر می‌گذارد. نجوانت در تمام مراحل راه‌اندازی یک سایت کنار شما است و امکان طراحی سایت قسطی را نیز برای شما فراهم کرده است. افزایش سرعت سایت، ارائه خدمات سئو تکنیکال، خدمات تولید محتوا و… تنها گوشه‌ای از خدمات نجوانت است. همه چیز برای شروع کسب و کار مهیا است؛ کافی است فدم بردارید.

سوالات متداول